- 43. Iversen, T. (1994). Trelldommen: Norsk slaveri i middelalderen Historisk institutt, Universitetet i Bergen (vertaald door Katharina Freche, Knechtschaft im mittelalterlichen Norwegen, Ebelsbach 2004).↩
- 43. Zie ook: Kassa, M. & Mokhiber, Z. (2019). By the Numbers, Income and Poverty. Economic Policy Institute. Ook in dit verband: Hanks, A., Solomon, D., & Weller, C.E. (2018). Systematic Inequality: How America's Structural Racism Helped Create the Black-White Wealth Gap. Center for American Progress.↩
- 45. Bertrand, M. & Sendhil, M. 2004. "Are Emily and Greg More Employable Than Lakisha and Jamal? A Field Experiment on Labor Market Discrimination." American Economic Review 94 (4): 991–1013.↩
- 46. Urban Institute & The Boston Foundation. (2020). Qualified renters need not apply: Race and voucher discrimination in the Metro Boston rental housing market. The Boston Foundation (Link | Mirror).↩
- 47. Angwin, J., Larson, J., Mattu, S. & Kirchner, L. (2016). Machine Bias: There’s software used across the country to predict future criminals. And it’s biased against blacks. ProPublica.↩
- 48. Congressional Research Service. (2020, 20 mei). U.S. assistance for Sub-Saharan Africa: An overview (Rapportnr. R46368). crsreports.congress.gov↩
“Laundry is the only thing that should be separated by color.”
BLACK LIVES MATTER
Het omslaan van een inktzwarte bladzijde
Categorie: Actualiteit
| Woensdag, 10 juni 2020 (bijgewerkt op 1-8-’20)Op een heldere maandagavond in mei, de 25e om precies te zijn, ontving de politiecentrale van Minneapolis een melding over een betaling met vals geld. Althans, dat was het vermoeden van de kassière. Even daarvoor had George Floyd een pakje sigaretten afgerekend aan de kassa van Cup Foods. Tot een dialoog kwam het niet; een gealarmeerde eenheid die snel ter plaatse was, koos voor een aanhouding middels de — niet onomstreden — nekklem methode. Hierbij wordt een knie (of elleboog) in de nek van de verdachte geplaatst en daarmee de zuurstoftoevoer naar de hersenen geblokkeerd. Als het meezit verslapt de verdachte, als het tegenzit, ja wat dan? De vier agenten die Floyd aanhielden, deden dit bijna negen minuten lang...
De dood van de donkere Floyd bleef niet onopgemerkt. De filmopname van zijn overlijden leidde wereldwijd tot een golf aan demonstraties tegen racisme en politiegeweld. Alhoewel het geval niet op zichzelf stond, vormden vooral de indringende beelden de druppel die de emmer deed overlopen. George Floyd belichaamt sindsdien de pijn die veel mensen in de zwarte gemeenschap ondervinden vanwege hun huidskleur.
Een jonge betoger maakt te midden van toekijkende agenten haar punt. Foto: Josh Hild
Kleurenblind
Als het op huidskleur aankomt, zijn heel veel mensen gelukkig kleurenblind. Zij denken niet in zwart of wit, maar vooral — zoals oeuvrebouwer Frank Boeijen het ooit zo mooi bezong — in de kleur van hun hart.
Er zijn ook mensen die hun schouders ophalen; voor hun gevoel is racisme van alle tijden. Dat laatste is niet helemaal waar. Het racisme dat de donkere medemens ondervindt, is niet zo oud als de wereld zelf. Slavernij — een aspect dat vaak in een adem met racisme wordt genoemd — is dat wel. Niet alleen de Egyptenaren, maar ook de Romeinen en de Grieken gebruikten slaven in de huishouding en de bouw. Zelfs voor de plunderende Vikingen was dit dagelijkse kost. Het ging daarbij meestal om tijdens rooftochten gemaakte gevangenen.43 Het kleuraspect speelde hier overigens geen rol; in principe kon iedereen dit lot ondergaan.
Of de protestgolf in de Verenigde Staten uiteindelijk zal leiden tot een verdere afname van (institutioneel) racisme weten we niet.
Pas in het vroegmodern Europa ontstond een biologische classificatie die leidde tot de 'racialisering' van de wereld. De trans-Atlantische slavenhandel vervulde hierin een belangrijke schakel. Stammenoorlogen en slavenjachten in Afrika resulteerden in honderdduizenden gevangenen die als slaven aan de (overzeese) kolonies werden verkocht. De meesten werden verscheept naar Amerika, waar zich een zichtbare scheidslijn aftekende tussen de donkere slaaf en de vrije blanke. (Het hedendaagse) racisme op basis van kleur was het pijnlijke gevolg. Opgemerkt moet worden dat ook de oorspronkelijk bewoners van Amerika, de Indianen, slaven hielden. Tot de komst van de Europese kolonisten werden deze slaven overigens niet verhandeld.
De ketenen afgeworpen, het gewicht nog steeds voelbaar. Foto: Lalesh Aldarwish
I have a dream
Ondanks de zwaar bevochten afschaffing van de slavernij in 1863, moesten veel slaven nog 10 jaar doorwerken op de plantages. Het einde van de discriminatie betekende dit allerminst. Dit kwam omdat de benodigde politieke en sociale gelijkheid vooral op papier, maar niet in de praktijk werd doorgevoerd. Nog niet eens zo lang geleden, in 1963, sprak Martin Luther King daarom de legendarische woorden: "I have a dream." Een droom waarin mensen niet op kleur, maar op gedrag zouden worden beoordeeld. 57 jaar later, is dit nog steeds niet overal het geval. Veel donkere mensen leven nog altijd in een achterstandssituatie, gefaciliteerd door de manier waarop het systeem functioneert.44
Uiteraard zijn er ook mensen die vinden dat de zwarte bevolking zelf verantwoordelijk is voor hun situatie. Wetenschappelijk onderzoek naar de positie van zwarte mensen ondersteunt die opvatting niet. Uit een onderzoek naar het aannamebeleid bij sollicitaties, blijkt dat bij gelijke geschiktheid de donkere sollicitant de helft minder vaak worden teruggebeld dan de blanke.45 Het reageren op advertenties voor woonruimte schetst een vergelijkbaar beeld. Donkere woningzoekenden hebben 40% minder kans te worden uitgenodigd voor een bezichtiging.46
Ook buiten de private sector is er nog veel mis. In de Amerikaanse rechtspraak — waar een systeem wordt gebruikt om het recidive gevaar van een verdachte te bepalen — worden donkere mensen twee maal zo vaak ten onrechte als "groot risico" aangemerkt als blanke verdachten.47 Dit heeft bijvoorbeeld consequenties voor de hoogte van de borgsom en de duur van het voorarrest. Stuk voor stuk zijn dit feiten die ondubbelzinnig duiden op racisme.
Het publiek moreel belang
Of de protestgolf in de Verenigde Staten uiteindelijk zal leiden tot een verdere afname van (institutioneel) racisme weten we niet. Uiteraard is de politiek daarbij aan zet. Zoals eenieder wel bekend, vallen in de politiek waarheid en werkelijkheid niet altijd samen. De afschaffing van de slavernij in 1863 kwam niet zozeer voort uit altruïsme, als wel uit politiek-economische motieven. Sterker nog, de slavenbezitters werden ruimschoots gecompenseerd, de slaven bleven met schulden achter.
Om Amerika daarmee weg te zetten als racistisch land — zoals momenteel gebeurt — gaat echter veel te ver. Denk daarvoor alleen maar aan al die Amerikaanse soldaten die over de hele wereld hun leven hebben gegeven voor de vrijheid van anderen. Ook onze vrijheid in Nederland, om te zeggen wat we denken, danken we daaraan. Feit is ook dat landen als Kenya, Tanzania, Uganda, Zambia en Nigeria economisch intensief ondersteund worden door de Verenigde Staten.48 Dat alles mogen we denk ik niet vergeten in de hele discussie.
Black Lives Matter herinnert ons, als overtuiging, er niettemin aan dat racisme nog niet zover is uitgeband als we dachten. Het is te hopen dat ditmaal — voor de politiek waar dan ook — het publiek moreel belang voldoende zwaar weegt. Genoeg om de inktzwarte bladzijde die racisme heet, ook voor altijd om te kunnen slaan.