WEINIG GOEDE BOEKEN?

Van Sanzhi, via Kowloon en Holland Eiland, naar Ordos

Zes Afbeeldingen, Duizend-En-Een Gezichtspunten

Als er iets is dat je horizon verbreedt, is het wel de deur uit gaan, of nog beter, verre reizen maken. Kijk je zo op het eerste gezicht naar de zes afbeeldingen, dan lijken reizen en vergankelijkheid het hoofdonderwerp te zijn. Uiteraard is het maar net hoe je het bekijkt, en dát, is precies wat we gaan doen.¹⁵

Sanzhi UFO Pod City (Taiwan)

UFO-woningen aan zee? Sciencefiction schrijvers kunnen meteen aan de slag. Om toch in de non-fictiesfeer te blijven, zullen we ons 'beperken' tot de realiteit, hoewel dit bij Sanzhi haast onmogelijk lijkt.

Sanzhi is een kustdistrict in het Noordwesten van Taiwan, een eiland dat midden jaren vijftig onder bescherming kwam van de Verenigde Staten.¹⁶ Die Amerikaanse invloed had zo zijn voordelen. Het bood Taiwan nieuwe mogelijkheden voor de toeristische industrie, zoals de ontwikkeling van Sanzhi Pod City (三芝飛碟屋). Een vakantieoord dat zich volledig richtte op Amerikaanse, in Oost-Azië gestationeerde, militairen. Althans, dat was de bedoeling; tot een eerste overnachting in het futuristische zee-oord kwam het namelijk niet. Geplaagd door een reeks van dodelijke ongevallen en financiële tegenslagen, verliet de projectontwikkelaar in 1980 alweer het bouwterrein.

De lokale bevolking verbaasde die afloop overigens niet, volgens hen waren er duidelijk boze geesten in het spel. Met het ruimen van een Chinees draakstandbeeld, en het blootleggen van een VOC-begraafplaats voor 20.000 Nederlandse militairen — zo redeneerden zij — hadden de bouwers de rampspoed over zichzelf afgeroepen.

Niet geleerd van het verleden, probeerde tien jaar later een lokale investeerder het toch opnieuw en trok voor het afbouwen van het vakantieoord 24 miljoen dollar uit. Maar ook zijn aanpak verliep niet zoals gehoopt: eenmaal begonnen ontdekten de architecten dat het futuristische ontwerp geen aardbeving zou kunnen doorstaan. Een ongemakkelijk déjà vu voor de bouwers; zij vertrokken wederom, niet wetende dat het onvoltooide UFO-landschap zou uitgroeien tot een heuse toeristische trekpleister.

De toegenomen belangstelling voor Sanzhi kon helaas niet voorkomen dat in 2010 Pod City met de grond gelijk werd gemaakt. Dit tot spijt van veel Taiwanezen; liever hadden zij de UFO's behouden als symbool van de economische opstanding die het eiland eind jaren zeventig had doorgemaakt.

Waar de UFO's uiteindelijk zijn gebleven is voor de lokale bevolking inmiddels een mysterie. Het bouwterrein werd onbeschikbaar voor een nieuw project; iets waar de nog aanwezige doden niet rouwig om zullen zijn geweest. Onder de overgebleven struiken kregen zij eindelijk hun rust, en de vermeende geesten, een prachtig uitzicht over zee.

Mogelijke invalshoeken die bij dit onderwerp opdoemen:

Kowloon Walled City (Hongkong)

Als je nu wat sterretjes ziet, ben je misschien wat te diep gegaan met het nadenken over mogelijke invalshoeken voor UFO Pod City. Bij de ommuurde stad Kowloon blijven we gelukkig redelijk binnen de grenzen, althans op papier.

In het voormalig Britse Hongkong lag tot 1995 de van oorsprong Chinese stad Kowloon, dat negen draken betekent. Eigenlijk was er sprake van een ommuurde stad binnen het stadsdeel Kowloon. Een stadsdeel dat na afloop van de Tweede Wereld Oorlog, toen er een einde kwam aan de Japanse bezetting, opnieuw werd geclaimd door de Chinezen. Feitelijk bleef het gebied in Britse handen. Althans voor een deel. In de jaren die volgden maakten Triadebendes in het ommuurde gebied de dienst uit, hetgeen veel mensen er niet van weerhield bewust te kiezen voor een bestaan in Kowloon City.

Op een oppervlak van nog geen drie voetbalvelden, leefden eind jaren tachtig maar liefst 40.000 mensen met elkaar samen.¹⁷ Daarmee was het de dichtstbevolkte plaats ter wereld. Dit bijzondere gegeven was niet haar enige record. Door het ontbreken van enige vorm van bestuur veroverde Kowloon — als eerste stad ter wereld — ook de geuzennaam 'lawless city'. Het zal je dan ook niet verbazen dat de criminaliteit er welig tierde: gokken, prostitutie en drugs gingen er hand in hand.

Maar onaantastbaar bleek het torenhoge Kowloon niet. Met het oog op de voor 1997 geplande overdracht van Hongkong aan China, wilden zowel de Chinese als Britse overheid van het ommuurde Kowloon af. Gebroederlijk sloegen zij daarvoor de handen ineen en startten een heuse war on drugs. Op dezelfde plek die de Britten in 1856 nog innamen voor hun opiumhandel naar China, maakte de metershoge bemuring nu plaats voor een leeg stadspark. Het einde van de vrijstaatgedachte betekende de sloop allerminst. Met de overgang van Hongkong naar China, die tot halverwege de 21e eeuw de geldende wetgeving niet mag veranderen, ontstond er feitelijk een nieuw soort vrijstaat binnen China. Weliswaar zonder muren, maar tot 2047 volledig ontrokken aan het Chinese gezag.

Invalshoeken die je bij dit onderwerp zou kunnen bedenken (met name in de sociaal-maatschappelijke sfeer):

Mutsuo Furukawa (Japan)

Before we depart for the United States, we shall pay a brief visit to the Japanese village of Fureai Sekibutsu no Sato. This translates roughly as 'the village where you can meet Buddhist statues'.

While trekking along the Jinzū River, which flows into the Sea of Japan, a Japanese photographer happened upon a secluded sculpture park in 2016. From a river hill south of the city of Toyama, 800 lifelike statues gazed back at him with curiosity. Three hundred of them represented the family and friends of the late patron, Mutsuo Furukawa, who was himself depicted among them. The remaining 500 Buddhist deities were likely not chosen at random either. According to legend, the bereaved would recognise a deceased loved one in the Buddhist Gohyaku Rakan sculptures, allowing them to meet once more, as it were.

The story brings to mind the town of Hanamaki (Tohoku region) where, some two hundred years ago, 500 Gohyaku Rakan statues were also carved in memory of the famine that struck Tohoku. These statues slowly faded from view as nature clad them in a layer of moss. I do not rule out the possibility that Mutsuo Furukawa was inspired by the priest Gizan of the Daijiji Temple, who carved all those statues in granite at the time.

Mutsuo Furukawa, a native of Toyama, was a prominent businessman who also dedicated himself to improving ties between Japan and China. In 1989, he commissioned the Chinese sculptor Lu Jinqiao¹⁸ to produce all these life-sized statues for 44 million dollars. On the one hand, he hoped to keep these likenesses with him forever; on the other, he wished to offer visitors a place of relaxation. Neither wish was fulfilled during his lifetime. After Furukawa passed away at the age of 80, the statues were left behind in desolation, and nature once again partially reclaimed the sculpture park along the Jinzū River.

Fortunately, the rediscovery of this site by the Japanese photographer Ken Ohki has placed the sculpture garden on the tourist map. Thus—depending on one's convictions—at least one noble wish has been granted. Yet the statues are not to everyone's taste. Some passers-by compare the site to a veritable zombie apocalypse. One that unfolded twenty years ago, when all these statues were transported from China across the Jinzū River. There is, however, no accounting for taste, and the 800 statues maintain their solemn silence.

* Whilst the Sculpture Park garnered significant media attention, one crucial aspect remained overlooked: the identity of the artist responsible for the myriad of statues. Following extensive cross-border research in 2018, I finally uncovered the name of Lu Jinqiao, a Chinese sculptor who played a pivotal role in bringing these works to life. Despite being relatively unknown in Japan and the West, Jinqiao was highly regarded in China as the 'foremost master' of white marble engravings and was bestowed with the title of 'Chinese Artistic Master' in 1979. The sculptures were crafted in Lu Jinqiao's workshop in Quyang, based on photographs provided by Mutsuo Furukawa, who commissioned the works. It is compelling to discover Jinqiao's contribution to Chinese art and how his craftsmanship gave form to Furukawa's vision to life.

 → English 

Voordat we vertrekken naar de Verenigde Staten brengen we nog een kort bezoek aan de Japanse plaats Fureai Sekibutsu no Sato. Dit betekent zoveel als 'dorp waar je boeddhistische beelden kunt ontmoeten'.

Trekkend langs de Jinzū rivier, die uitmondt in de Japanse zee, liep in 2016 een Japanse fotograaf bij toeval een afgelegen beeldenpark tegemoet. Vanaf een rivierheuvel ten zuiden van de stad Toyama, keken 800 levensechte beelden hem nieuwsgierig aan. 300 van hen stelden familie- en vrienden voor van de overleden opdrachtgever Mutsuo Furukawa, die ook zelf met een beeld vertegenwoordigd was. Ook de andere 500 boeddhistische godenbeelden waren waarschijnlijk niet geheel willekeurig gekozen. Volgens de overlevering herkenden nabestaanden een overleden geliefde in de boeddhistische Gohyaku Rakan sculpturen, waardoor ze als het ware elkaar weer konden ontmoeten.

Het verhaal doet me denken aan de plaats Hanamaki (Tohoku regio) waar zo'n tweehonderd jaar geleden ook 500 Gohyaku Rakan beelden werden uitgehouwen ter nagedachtenis van de hongersnood die Tohoku trof. Deze beelden verdwenen langzaam uit het zicht toen de natuur ze bekleedde met een laagje mos. Ik sluit niet uit dat Mutsuo Furukawa zich liet inspireren door de priester Gizan van de Daijiji tempel, die destijds alle beelden uithouwde in graniet.

De uit Toyama afkomstige Mutsuo Furukawa was een vooraanstaand zakenman, die zich tevens inzette voor het verbeteren van de banden tussen Japan en China. In 1989 gaf hij de Chinese beeldhouwer Lu Jinqiao¹⁸ de opdracht om voor 44 miljoen dollar al deze levensgrote beelden te vervaardigen. Enerzijds in de hoop de beeltenissen voor altijd bij hem te houden, anderzijds om aan bezoekers een plek te bieden waar ze zich konden ontspannen. Beide wensen kwamen — bij zijn leven — niet uit. Nadat Furukawa op 80 jarige leeftijd overleed, bleven de beelden troosteloos achter, en nam de natuur wederom gedeeltelijk bezit van het beeldenpark langs de Jinzū rivier.

De herontdekking van deze plek door de Japanse fotograaf Ken Ohki heeft de beeldentuin gelukkig op de toeristische kaart gezet. Hiermee is — afhankelijk van je levensovertuiging — in ieder geval één nobele wens vervuld. Toch vallen de beelden niet bij iedereen in de smaak. Sommige voorbijgangers vergelijken de plek met een heuse zombie-apocalyps. Een die zich twintig jaar geleden voltrok, toen al deze beelden vanuit China over de Jinzū rivier werden aangevoerd. Over smaak valt echter niet te twisten en de 800 beelden doen er dan ook het stilzwijgen toe.

Interessante invalshoeken die zich voor een verdere uitwerking lenen:

Holland Eiland (Verenigde Staten)

Onze vierde bestemming leidt ons naar Holland Eiland, een ondergelopen plek voor de Oostkust van Amerika ter hoogte van Washington DC (Maryland). Deze in een inham gelegen nederzetting maakt onderdeel uit van de Chesapeakebaai waarin maar liefst 150 verschillende rivieren uitmonden.

Lezers die zich interesseren voor de Amerikaanse geschiedenis zullen ongetwijfeld bekend zijn met de historische betekenis van de Chesapeakebaai. In 1781 vormde de omgeving het decor van de door de Fransen gewonnen Chesapeake-zeeslag, waarmee de onafhankelijkheid van de Verenigde Staten een feit werd. Een strijd die in het niet valt bij het ecologisch gevecht dat het gebied inmiddels volledig in de greep houdt.¹⁹ Een stille getuige daarvan zien we op de foto: het laatste huis op Holland Eiland, vlak voor het moment dat het zich moet overgeven aan het geweld van de zee.

Dat dit ooit zou gebeuren, hadden de eerste eilandbewoners waarschijnlijk niet kunnen bevroeden toen zij rond 1600 een dorp ter grote van enkele huizen stichtten. De aanvankelijk door boeren en vissers bevolkte nederzetting groeide daarna gestaag uit tot een gemeenschap van meer dan 360 inwoners. Op haar hoogtepunt in 1900, was het een groen, vruchtbaar en zelfredzaam eiland, maar zo zou het niet blijven. In de jaren die volgden kreeg Holland Eiland te maken met een modern klimaatprobleem: landerosie door een stijgende zeespiegel. Dit vooruitzicht dwong een toenemend aantal bewoners hun huizen af te breken, of per schip te verplaatsen om elders een nieuw bestaan op te bouwen.

Hoewel enkele huizen bleven staan, daalde in 1930 het inwoneraantal tot nul. Toch wilden de vertrokken bewoners, wiens roots daar lagen (begraven), hun dierbare Holland Eiland niet opgeven. Daarbij hoefde men op hulp van de overheid echter niet te rekenen. Ten behoeve van het beheer werd daarom een onderhoudsploeg aangewezen, waarvan tegen het eind van de vorige eeuw nog maar een man over was: Stephen White.²⁰ In een uiterste poging het zinkende eiland te redden, kocht de inmiddels bejaarde White de overgebleven grond met daarop het laatste huis. Met zandzakken en een kleine graafmachine probeerde hij daarna vijftien jaar lang het tij definitief te keren, maar het geduld van de zee raakte langzaam op. Op een koele oktobernacht in 2010, namen golven bezit van het laatste Victoriaanse huis, en verdween het dorp definitief van de kaart.

De beschreven teloorgang van Holland Eiland staat helaas niet op zich. Sinds 1850 gingen reeds meer dan 400 eilanden in Maryland — waaronder de gehele Applegarth gemeenschap — op soortgelijke wijze kopje-onder. Wetenschappers zien een verband tussen de industriële revolutie en de toegenomen uitstoot van CO2. Hierdoor warmt de aarde op en smelt er meer ijs. Het lijkt dan ook een kwestie van tijd, voordat ook het vaste land de borst kan natmaken.

Vraagstellingen en mogelijke invalshoeken die hier naar boven komen drijven:

United Malika (Noord-Mauritanië)

Soms geeft de zee haar 'buit' ook weer (ongewild) prijs, zoals in het geval van de United Malika. 'Bouwjaar: 1979, Status: verdwenen', zo valt te lezen in het scheepsregister. Het in Japan gebouwde schip kende tijdens haar actieve loopbaan verschillende eigenaren. Voordat het in 2003 onder Marokkaanse vlag strandde voor de kust van Nouadhibou (Noord Mauritanië), was het de langste tijd daarvan in Nederlandse handen.

De opeenvolgende eigenaren hadden zo hun 'koosnaampjes' voor de ooit als 'Guadalupe' gedoopte Malika. Opvallend in de registratielijst is de naam Iglo Express.²¹ Een benaming die het schip kreeg nadat het in 1995 door De Groot & van Vliet B.V. werd uitgebouwd tot koelschip. Het schip werd daarmee geschikt voor het transporteren van grote ladingen vis. Maar zoals zo vaak in de geschiedenis werd de vis uiteindelijk duur betaald. Onderweg van Las Palmas naar Nouakchott, strandde op 4 augustus 2003 het schip aan de kust van Nouadhibou. Pogingen om het nog zeewaardige schip vlot te trekken liepen op niets uit, waardoor het schip een jaar later total loss werd verklaard. Behalve het verwijderen van de interne olie wilde niemand het schip bergen. De geur van de rottende vislading zal daarbij een onderschikte rol hebben vervuld aan de politiek onstabiele situatie in Mauritanië.

Voor wie zich afvraagt of het volledige schip er nog ligt: de laatste foto van de United Malika op het strand dateert uit mei 2014. Fotogeniek was het 118 meter lange schip namelijk wel; voor zover ik kon nagaan is ze daarna ten prooi gevallen aan een lokale sloper, of zoals het scheepsregister eufemistisch vermeldt: 'verdwenen'.

Bruikbare gezichtspunten die je hier zou kunnen ontdekken:

Ordos Kangbashi (Volksrepubliek China)

We eindigen onze 'reis' op de plek waar we het verhaal ook mee begonnen, namelijk Ordos. Een district in Binnen-Mongolië en onderdeel van de Volksrepubliek China. Vanwege de enorme hoeveelheid kolen in de grond wordt het gebied ook wel het Texas van China genoemd.

Economisch ontwikkelde het oude Ordos Dongsheng district zich zo snel dat het begin deze eeuw moest worden uitgebreid. Mede met het oog op de sterke urbanisatiegolf in China, besloot de regering geen half werk te leveren in de opvang van de verwachtte mensengolf. Met de groeispurt van een Goudsbloem, verrees midden in de woestijn het nieuwe stadsdeel Kabashi dat maar liefst 300.000 Chinezen kon huisvesten. Een uniek verhaal dat in schril contrast staat met de situatie in Nederland. Daar verhindert een acuut woningtekort al jaren dat veel (jonge) mensen doorstromen op de woningmarkt.

China zelf gaf geen ruchtbaarheid aan het project dat door toeval in 2009 werd ontdekt door een journalist van Al Jezeera.²² Terwijl de bouw nog in volle gang was, werd het opmerkelijke nieuws van een uitgestorven Utopia de wereld in gebracht. Hoge eigendomsbelastingen en slechte bouwconstructies zouden de metropool hebben omgetoverd tot een spookstad. De lokale overheid moest het daarbij ook flink ontgelden: zij werd er van beschuldigd opzettelijk een lege stad te bouwen om kunstmatig het Bruto Nationaal Product te stimuleren.²³

Het verhaal zette de jaren erna wereldwijd de toon voor honderden journalisten die dit klakkeloos overnamen. Dat in werkelijkheid de mensenstroom naar Ordos in 2012 op gang was gekomen, en er in 2015 reeds 150.000 mensen woonden, was hen volledig ontgaan.

Inmiddels is de groene stad Ordos bijna volledig volgestroomd en kan de mythe van spookstad als 'fake news' worden afgedaan. Ordos is het verhaal van een prefab metropool, een nieuw fenomeen waar we in het Westen nog wat van kunnen leren - tenminste, als we oprecht op zoek blijven gaan en ons wereldbeeld niet louter baseren op Google.

Invalshoeken waarop je zou kunnen voortbouwen: