NON-FICTIE

Aanknooppunten voor je 'laatste' boek

Categorie: Strategie

Van alle mensen die ooit een boek schreven, schrijft slechts tien procent ook een tweede. Statistiek liegt niet, maar opmerkelijk is het wel. Bij iemand die op 83-jarige leeftijd zijn memoires schrijft, zit er waarschijnlijk geen vervolg in. Maar wat is de reden als je pakweg een halve eeuw jonger bent?

"Nou ja, van schrijven word je niet rijk", hoor ik je zeggen. Daar zit natuurlijk wel wat in, maar geldt dat eigenlijk niet voor iedereen die netjes zijn belastingaangifte invult? Heeft het misschien ook te maken met verminderde inspiratie of een toegenomen verwachtingspatroon? De statistieken zwijgen over het antwoord; niettemin denkt het CBS dat het bij dat ene boek blijft. Dus... een reden te meer om ervoor te zorgen dat die laatste een succes wordt.

Om dat te bereiken, heb ik een aantal praktische tips op papier gezet. Eigenlijk zo praktisch dat je er bij het schrijven van je tweede boek ook nog wat aan hebt.

Het begin

Een kansrijk boektraject start met de wetenschap dat alleen jij bepaalt wanneer je begint. Daarmee pak je gelijk de regie en word je baas van je eigen schrijfproject. Overleg — als je een relatie hebt — wel eerst even met je partner. Tijdens het schrijven ontstaat namelijk nog een innige relatie: die tussen jou en het papier. Houd deze 'affaire' voor anderen wel verborgen; het aan de grote klok hangen dat je een boek gaat schrijven werkt contraproductief. Je zet jezelf daarmee onnodig onder druk en de omgeving zal te pas en te onpas informeren naar je vorderingen.

Ook is het aan het begin van belang dat je jezelf niet gaat verliezen in randzaken. Concentreer je vooral op het verhaalidee dat je voor ogen hebt. Laat je gedachten daarbij de vrije loop; een afbakening van het onderwerp komt later wel.

Het onderwerp

De uiteindelijke keuze voor een onderwerp is heel persoonlijk. Meestal heb je daar al een tijdje over nagedacht en sta je nu voor de opgave om dit te vertalen naar een bruikbaar concept. In het concept breng je in feite het gekozen onderwerp en jouw specifieke invalshoek samen. Het onderwerp kan bijvoorbeeld de oorlog zijn, met als invalshoek het burgerleven tussen '40 en '45, maar je kunt ook inspelen op een actuele ontwikkeling. Of het bedachte concept sterk genoeg is weet je uiteraard nog niet zeker. Leg jezelf hier geen beperkingen op, maar probeer wel om dit in een paar zinnen te beschrijven, zoals:

Voor jezelf heb je nu helder waar het boek over gaat en voor welke doelgroep je schrijft.

Ordening aanbrengen

De volgende stap is het hiervoor besproken concept-idee 'body’ te geven. Je kunt dit het beste doen in twee, hooguit drie A4'tjes. Probeer daarin als het ware een inleiding van je boek te schetsen, waarbij je duidelijk beschrijft waar jouw boek over gaat, en waarom het relevant is. Noteer daarbij ook de hoofdstukken die je aan bod wilt laten komen. Als het boek belangrijke vragen beantwoordt, vermeld ze dan hier. Deze inleiding dient namelijk straks als blauwdruk voor de uitwerking van je manuscript. Het schrijven hiervan is niet het makkelijkste onderdeel. Het dwingt je om alle kennis die je wilt gaan overdragen voor jezelf te filteren, structureren en beknopt te presenteren met daarbij de doelgroep in het achterhoofd. Neem voor dit onderdeel de tijd. Als het nodig is aanvullend onderzoek te doen, rond dit dan eerst af.

Bij sommige onderwerpen en doelgroepen heeft het de voorkeur om het verhaal op journalistiek niveau in te steken.

Elk boek wordt weliswaar hoofdstuk voor hoofdstuk geschreven, maar zonder de genoemde blauwdruk is de kans groot dat je gaat dwalen en de rode draad al vroeg uit het oog verliest. Een lastig, langdradig proces dat kunstenares Chiharu Shiota overigens tot ware kunst verhief.²

Chiharu Shiota, Destination - Galerie Templon, Parijs © Chiharu Shiota

De uitgever

Als het voorgaande is afgerond kun je (bijna) aan de slag. Vaak ga je in deze fase eerst naar een uitgever om hem/haar te interesseren voor je project. De blauwdruk die je inmiddels hebt opgesteld komt daarbij goed van pas. Met name als het je eerste boek betreft, is het belangrijk dat je een uitgever ervan overtuigt dat jij de juiste schrijver bent voor het verhaal. Minstens zo belangrijk is het kunnen onderbouwen van de meerwaarde van jouw boek voor de doelgroep. Zorg ervoor dat je dat goed voorbereidt. Vind je dit lastig, schakel dan hulp in. Het betreden van de boekenmarkt is namelijk geen voorafgaande zekerheid; uitgevers worden tegenwoordig overspoeld met voorstellen en manuscripten. Heb je nog niet eerder iets gepubliceerd, dan ontvangen sommige uitgeverijen nog graag een proefhoofdstuk om zich een beter beeld te kunnen vormen over de stijl.

Natuurlijk kun je deze stap ook overslaan en het volledige manuscript pas aan het eind van de rit toesturen. In dat geval moet je ook een synopsis (soort samenvatting) opstellen waarin je ingaat op de sterktes en de marktpositie van het boek. Houd je alles liever zelf in de hand, dan is het in eigen beheer uitgeven van je boek ook een mogelijkheid. Wereldbekende auteurs als Mark Twain (Huckleberry Finn), Jane Austen en Beatrix Potter doorliepen dit traject.³ De verschillende opties hebben zo hun voor- en nadelen die liggen op het terrein van tijd, inhoud, mogelijkheden en kosten.⁴

Hoe je het ook wendt of keert, er zal tijdelijk iets moeten worden opgegeven.

Een uitgever is dus niet per se noodzakelijk, maar zijn/haar vertrouwen in jouw werk is wel een indicatie van de kwaliteit van het boek. Een afwijzing betekent overigens niet altijd dat het boek(voorstel) niet goed is. Het kan zijn dat een andere auteur je reeds voor was, of dat het boek niet aansluit bij de markt van de betreffende uitgever. Til daar dus niet te zwaar aan en leer ervan. Ga je met een uitgever in zee, blijf dan wel kritisch op de inhoud en de opzet. Sta je niet achter het uitgeefplan, kijk dan verder.

Blijven schrijven

Eenmaal begonnen met schrijven is het belangrijk om door te gaan en de gevonden 'flow' vast te houden. Slechte dagen, hoofdbrekens en het veelvuldig schrappen van teksten horen bij het schrijfproces. Laat je daardoor niet ontmoedigen. Je zult merken dat het verhaal zich gaandeweg gaat vormen en het vertrouwen in een goede afloop toeneemt. Het vrijmaken van voldoende tijd blijft gedurende het hele traject een essentieel aandachtspunt. Plan je uren zoveel mogelijk. Heb je niet veel vrije tijd, denk er dan goed over na welke wekelijkse activiteiten je zou kunnen minderen om toch voldoende schrijfuren te halen. Hoe je het ook wendt of keert, er zal tijdelijk iets moeten worden opgegeven. Bijvoorbeeld bepaalde sociale media kanalen, hetgeen overigens de concentratie ten goede kan komen.

Als het je lukt om te blijven schrijven, zit de uitdaging vooral in het vormen van de boodschap die je aan je lezers wilt overbrengen. Deze boodschap dient niet alleen evenwichtig te zijn opgebouwd, maar ook aantrekkelijk zijn uitgewerkt voor de doelgroep. Bij sommige onderwerpen en doelgroepen heeft het de voorkeur om het verhaal op journalistiek niveau in te steken. Hierbij kan worden gedacht aan het voorbeeld van de Griekse grenswachter. Boeken die worden gelezen vanwege de diepgang en visionaire uitwerking van onderwerpen, zijn daar juist weer minder geschikt voor. Hierbij kun je denken aan boeken die voor een bepaalde beroepsgroep zijn geschreven of raken aan wetenschappelijke onderwerpen. Probeer dan ook vooral niet om bij iedereen in de smaak te vallen. Maak voor jezelf een duidelijke keuze wat betreft de doelgroep en uitwerking.

Kies je voor meer diepgang, zorg er dan voor dat je alle bronnen noteert en documenteert tijdens het schrijven van de hoofdstukken. Deze kun je opnemen als voet- of eindnoten. Serieuze uitgevers en kritische lezers accepteren immers geen boek dat inhoudelijk niet kan worden verantwoord. Hiermee pas beginnen na afronding van het manuscript is een onbegonnen klus. Het niet vermelden kan zelfs als plagiaat worden aangemerkt, zoals bij de Duitse politica Ursula von der Leyen, die in bijna de helft van haar medische proefschrift bronnen onvoldoende vermeldde. Van opzet leek echter geen sprake. Is het verhaal meer autobiografisch van aard of voornamelijk gebaseerd op eigen ervaringen, dan is dit aspect uiteraard minder van belang.

Tot slot

Idealiter zou je — als vorm van kwaliteitscontrole — een schrijfpartner kunnen zoeken die je tijdens de rit ondersteunt. Het is belangrijk om voor jezelf na te gaan in hoeverre je daaraan behoefte hebt. Als je het boek zelf uitgeeft is het zonder meer verstandig ook een geschikte redacteur in te schakelen. Na maanden schrijven kun je het verhaal wel dromen en vallen kleine foutjes niet meer zo op. Geeft een uitgever jouw boek uit, dan is de redactie een vast onderdeel van het uitgeeftraject. Dat geldt echter niet voor de inhoud waar het uiteindelijk om draait. Een uitgever kan het manuscript laten lezen door een expert (of sensitivity reader), maar zal het boek niet uitgeven als deze deskundige negatief tegenover de inhoud staat.⁵ Dit gedeelte moet dan ook niet worden onderschat.

Verzamel daarom hoe dan ook voldoende feedback op je manuscript, voordat het als boek wordt uitgebracht. Sta je daarbij voldoende open voor suggesties, dan komt het met je eerste publicatie wel goed.